Cá tra từ ươm giống đến nuôi thịt: men vi sinh, men tiêu hóa và mức đạm, béo trong thức ăn qua các nghiên cứu mới

Tóm lại: chưa có nghiên cứu 2025–2026 nào theo dõi cá tra trọn từ ươm giống đến nuôi thịt, nên bài này ghép các nghiên cứu mới nhất cho từng giai đoạn. Ở giai đoạn ươm giống, một thí nghiệm công bố ngày 30/10/2026 cho thấy thêm men vi sinh vào thức ăn đã có men tiêu hóa giúp cá tra giống lớn nhanh hơn và FCR thấp hơn, nhưng liều cao hơn không tốt hơn. Hai nghiên cứu khác cho thấy men vi sinh giúp cá giống sống nhiều hơn trong giai đoạn ương và khi bị gây nhiễm vi khuẩn. Ở giai đoạn nuôi thịt, thức ăn 28% đạm cho FCR tốt hơn 32% đạm, còn thức ăn nhiều béo làm cá tích mỡ bụng và gan to hơn.

Giai đoạn ươm giống: men vi sinh cộng men tiêu hóa

Bài báo đăng trên tạp chí Animals ngày 30/10/2026, của nhóm Đại học Punjab và Đại học Thú y và Khoa học Động vật Lahore (Pakistan), cùng Đại học Aberdeen (Anh) và Đại học Galway (Ireland). Tác giả không nhận tài trợ bên ngoài và không khai báo xung đột lợi ích.

• Cá và bể: 600 cá tra giống, nặng 10,17 g/con, 30 bể kính 100 lít (20 con/bể, 3 bể cho mỗi khẩu phần), nước ngọt 24–28 °C, thay một phần ba nước mỗi ngày, nuôi 90 ngày.
• Thức ăn: 10 khẩu phần cùng 35% đạm, chủ yếu đạm thực vật (khô dầu hướng dương, đậu nành, hạt cải; 10% bột cá). Cho ăn 2 lần/ngày, khoảng 3% khối lượng thân.
• Phụ gia: một men tiêu hóa protease thương mại (enzyme phân giải đạm) ở 0,5 hoặc 1,0 g/kg thức ăn, kết hợp một men vi sinh thương mại ở 0, 1, 2, 3 hoặc 4 g/kg. Men vi sinh gồm Bacillus licheniformis và B. subtilis (mỗi loài 5 × 10⁹ CFU/g) cùng Enterococcus faecalis (5 × 10⁸ CFU/g). Phụ gia được trộn vào nguyên liệu trước khi ép viên.

• Với men tiêu hóa 0,5 g/kg: thêm 2 g/kg men vi sinh, cá nặng 60,8 g so với 52,3 g, FCR 1,33 so với 1,60. Tăng lên 3–4 g/kg không tốt thêm.
• Với men tiêu hóa 1,0 g/kg: 1–2 g/kg men vi sinh cho kết quả tốt nhất (FCR 1,37–1,38); lên 4 g/kg thì kém đi (FCR 1,57, cá nặng 53,4 g).
• Liều men vi sinh tối ưu theo tính toán của tác giả: khoảng 1,4–1,7 g/kg thức ăn.
• Lượng thức ăn cá ăn gần như nhau ở mọi nhóm, nên cá lớn hơn là nhờ tiêu hóa và dùng thức ăn tốt hơn.
• Bên trong cá: men tiêu hóa trong ruột tăng, men chống oxy hóa ở gan tăng và MDA (chỉ dấu tổn thương do oxy hóa) giảm; lysozyme và kháng thể IgM trong máu tăng; thành phần thịt không đổi.

Men vi sinh và tỷ lệ sống của cá tra

Thí nghiệm ở Pakistan không đo được tác động lên tỷ lệ sống vì không con cá nào chết. Hai nghiên cứu khác có số liệu này:

• Bangladesh (2021), nghiên cứu duy nhất theo dõi từ cá bột đến nuôi thịt: men vi sinh thương mại 0,2 g/kg thức ăn, 3 lần/ngày, chỉ cho ăn ở hai giai đoạn ương trong giai đặt ở ao. Giai đoạn cá bột lên cá hương (20 ngày, 400 con/m³): sống 40,27% so với 30,05%. Giai đoạn lên cá giống (45 ngày, 200 con/m³): nhóm được cho men cả hai giai đoạn sống 58,58%, nhóm không men 28,73%. Giai đoạn nuôi thịt 90 ngày trong bể xi măng (12 con/m³, không nhóm nào được cho men): 97% so với 83%, chưa đủ ý nghĩa thống kê.
• Thái Lan (2025, Đại học Kasetsart): cá tra 37 g, 16 bể 200 lít × 15 con, cho ăn 30 ngày một chủng Bacillus subtilis (bài báo ghi khoảng 10¹² CFU/kg thức ăn), dịch chiết sau lên men của chủng này, hoặc cả hai. Sau đó cá bị tiêm vi khuẩn Edwardsiella tarda 10⁷ CFU/con và theo dõi 14 ngày: sống 87,5% (cả hai), 84,37% (dịch chiết), 81,25% (men vi sinh) so với 62,5% ở đối chứng. Một tác giả làm việc cho một công ty thức ăn; bài báo ghi công ty không tham gia thiết kế hay phân tích.

Giai đoạn nuôi thịt: đạm vừa đủ, béo không thừa

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Scientific Reports (30/9/2025) của Viện Giáo dục Thủy sản Trung ương (ICAR-CIFE) và các đơn vị ở Ấn Độ:

• Thiết kế: cá tra 168 g, nuôi trong 27 giai lưới 2 × 3 × 1,5 m đặt trong một ao đất 1,1 ha sâu 1,6 m, 10 con/m³, 3 giai cho mỗi khẩu phần, 8 tuần, nước 27–30,5 °C. Thức ăn viên nổi 3 mm, cho ăn no 2 lần/ngày.
• Khẩu phần: 9 công thức, đạm 28, 30 hoặc 32% kết hợp béo 4, 6 hoặc 8%.

• Đạm 32% cho kết quả kém nhất: trung bình FCR 2,41 và cá nặng 283 g, so với FCR 1,92 và 308 g ở 28% đạm.
• Béo cao làm tích mỡ: mức béo đứng riêng không làm cá lớn nhanh hay chậm hơn, nhưng béo càng cao cá càng nhiều mỡ khoang bụng (0,27% → 0,43% → 1,33%) và gan càng to (chỉ số gan 2,41 → 2,52 → 2,65%).
• Khẩu phần 28% đạm, 4% béo: FCR 1,81, ít mỡ bụng nhất, gan nhỏ nhất, thịt giữ nước tốt và ít ôi hóa nhất; cá nặng 313 g, ngang với bốn khẩu phần tốt khác.

Ngoài thực tế: bà con nuôi cá tra rút ra được gì

• Ươm giống là lúc men vi sinh có số liệu rõ nhất. Ở Bangladesh, tỷ lệ sống từ cá bột lên cá giống gấp đôi khi cho men liên tục cả hai giai đoạn ương (58,6% so với 28,7%).
• Liều trong thí nghiệm: ở Pakistan, liều tối ưu 1,4–1,7 g/kg của một chế phẩm khoảng 10¹⁰ CFU/g, tức khoảng 1,5–1,8 × 10¹⁰ CFU cho mỗi kg thức ăn (phép tính minh họa của Thần Vương). Mỗi chế phẩm có mật độ khác nhau, nên bà con dùng theo nhãn sản phẩm mình mua.
• Nhiều hơn không phải tốt hơn. Khi thức ăn đã có men tiêu hóa, thêm quá nhiều men vi sinh làm kết quả kém đi.
• Cách trộn: trong thí nghiệm, phụ gia được trộn vào nguyên liệu trước khi ép viên. Ngoài ao, bà con thường trộn lên viên thức ăn, nên cần pha đều, áo lại và để khô để sản phẩm không tan ra nước.
• Nuôi thịt: thức ăn đạm cao hơn không chắc đã tốt hơn; thức ăn nhiều béo làm cá tích mỡ bụng, gan to. Theo dõi FCR qua mỗi đợt cân cá và quan sát gan khi kiểm tra cá.
• Bối cảnh: các nghiên cứu làm ở Pakistan, Thái Lan, Bangladesh và Ấn Độ, nước ngọt, quy mô bể hoặc giai lưới, thời gian ngắn. Chưa có số liệu tương tự cho ao cá tra thương phẩm ở Đồng bằng sông Cửu Long trong các bài này.

Hỏi nhanh

Đọc thêm

• Nuôi cá tra thịt: thức ăn, dinh dưỡng và quản lý ao — tổng hợp từ hai nguồn quốc tế
• Quy trình ương cá tra bột 15 ngày đầu cho tỷ lệ đậu cao
• Dự án 2,4 triệu bảng Anh tìm giải pháp chống kháng kháng sinh cho nghề nuôi cá tra Việt Nam

Nguồn

1. Tanveer A., Khan N., Fatima M., Shakir H.A., Ali W., Khizar A., Martin S.A.M., Davies S.J. Effects of Dietary Protease at Different Levels of Probiotics on the Growth Potential, Enzyme Activities, Physiological and Hematoimmune Responses of Striped Catfish (Pangasianodon hypophthalmus). Animals 2026;16(21):3431 DOI 10.3390/ani16213431. Toàn văn mở, CC BY.
2. Haque M.M., Hasan N.A., Eltholth M.M., Saha P., Mely S.S., Rahman T., Murray F.J. Assessing the impacts of in-feed probiotic on the growth performance and health condition of pangasius (Pangasianodon hypophthalmus) in a farm trial. Aquac Rep 2021;20:100699 DOI 10.1016/j.aqrep.2021.100699. Toàn văn mở, CC BY.
3. Wiratama N., Meachasompop P., Kumwan B. và cs. Dietary Probiotic Bacillus subtilis AAHM-BS2360 and Its Postbiotic Metabolites Enhance Growth, Immunity, and Resistance to Edwardsiellosis in Pangasianodon hypophthalmus. Antioxidants 2025;14(6):629 DOI 10.3390/antiox14060629. Toàn văn mở, CC BY.
4. Prakash P., Mohanta K.N., Sahu N.P., Renuka V., Varghese T., Nayak S.K., Baraiya R., Khalasi Y. Optimizing dietary protein and lipid levels for better growth performance, nutrient retention and flesh quality of grow-out striped catfish (Pangasianodon hypophthalmus). Sci Rep 2025;15:33874 DOI 10.1038/s41598-025-07933-3. Toàn văn mở, CC BY-NC-ND.

Bài viết là bản tổng hợp và diễn giải bằng tiếng Việt của Thần Vương; số liệu lấy từ toàn văn các bài gốc, hình do Thần Vương vẽ lại từ số liệu, không sao chép hình và bảng của bài gốc. Tên thương mại của các chế phẩm dùng trong nghiên cứu được lược bỏ. Phần "Ngoài thực tế" là ý kiến biên tập.