Tôm sú (Penaeus monodon) là một loài thủy sản nuôi có giá trị kinh tế cao. Trước khi tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) du nhập vào Việt Nam, tôm sú từng là đối tượng nuôi chủ lực của ngành thủy sản. Do kém năng suất hơn tôm thẻ, tôm sú dần mất đi vị thế của mình.
Theo Tổng cục Thủy sản, diện tích nuôi tôm nước lợ của Việt Nam năm 2021 là 747 nghìn ha, trong đó diện tích nuôi tôm sú là 626 nghìn ha, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng là 121 nghìn ha. Sản lượng nuôi tôm nước lợ năm 2021 đạt 970 nghìn tấn, trong đó, sản lượng tôm sú đạt 265 nghìn tấn và tôm thẻ chân trắng là 665 nghìn tấn, còn lại là các loại tôm khác. Diện tích nuôi gấp 5 lần nhưng sản lượng chỉ đạt 1/3, đó là lý do nhiều người bắt đầu từ bỏ tôm sú để chuyển sang nuôi tôm thẻ chân trắng.
Mặt khác, các vấn đề về chọn giống, chọn lọc gen của tôm sú cũng không được quan tâm, đầu tư nhiều như tôm thẻ. Mỗi năm có khoảng 100 - 120 tỷ tôm giống thẻ chân trắng được bán ra nhưng số lượng tôm sú chỉ khoảng 30 - 35 tỷ. Thời gian nuôi dài, lợi nhuận trên 1 diện tích đất kém, không thể nuôi siêu thâm canh là những yếu tố khiến tôm sú dần lép vế và nhường chỗ cho tôm thẻ chân trắng trong hơn 10 năm trở lại đây.
Tuy nhiên, tôm sú vẫn đang có những lợi thế riêng của mình, cộng với tình hình thị trường ngành tôm đang chuyển biến theo hướng kích thích sự tiêu thụ tôm sú hơn, nên rất có thể trong tương lai gần, tôm sú sẽ trở lại đúng với vị thế đáng có của mình trên thị trường thủy sản.
Tôm sinh thái mang tính bền vững
Việt Nam cần duy trì thế mạnh về tôm sú, đặc biệt là tôm sú sinh thái, tôm sú hữu cơ, tôm – rừng. Việc nuôi tôm sú theo phương pháp này giúp cho nguồn nước và môi trường hoàn toàn được đảm bảo an toàn. Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, Chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái ĐBSCL cho biết: “Nếu so sánh hệ tôm sinh thái với hệ tôm thâm canh sẽ thấy ý nghĩa quan trọng. Hệ thâm canh và bán thâm canh không độc lập, lấy thức ăn từ bên ngoài sẽ bị ảnh hưởng đến vấn đề ô nhiễm nguồn nước. Còn hệ tôm sinh thái lại phát triển độc lập, tự sản xuất ra thức ăn nên không gây ảnh hưởng đến môi trường nước.”
Không chỉ ở ĐBSCL, gần đây một số tỉnh miền Bắc cũng bắt đầu nuôi tôm sú theo mô hình này và cũng đạt hiệu quả khá cao: 17 - 20 tấn/ha. Về năng suất thì rõ ràng không thể so sánh với các mô hình nuôi bán thâm canh và thâm canh, nhưng giá trị của tôm sú sinh thái thì cao hơn rất nhiều. Một trong số các thương hiệu được công nhận chỉ dẫn địa lý là tôm sú Cà Mau, giúp nâng cao giá trị và chất lượng của con tôm sú Việt Nam trên thị trường thế giới.
Vị thế hàng đầu về sản xuất tôm sú
Trong những năm qua, xuất khẩu tôm Việt Nam đang mất dần vị trí dẫn đầu vào tay Ecuador do ảnh hưởng của đại dịch Covid–19. Tình trạng chung là vậy, nhưng thực tế tôm sú Việt Nam vẫn là lựa chọn hàng đầu đối với các nước phương Tây. Việt Nam có lợi thế về chứng nhận về tôm sú sinh thái, tôm sú hữu cơ đã có vị trí trên thị trường. Theo nhận định của các doanh nghiệp, tôm sú vẫn có thị trường rất tốt, khoảng 20% người tiêu dùng tôm trên thế giới vẫn muốn ăn tôm sú, cho dù giá cao hơn nhiều so với tôm thẻ chân trắng.
Tôm sú có kích thích lớn, chất lượng thịt ngon, được nhiều người ưa chuộng, nhu cầu thị trường trong và ngoài nước luôn ổn định, và quan trọng nhất là ít bị cạnh tranh, giá cả luôn ở mức cao.
Điều kiện tự nhiên về khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước ở Việt Nam hoàn toàn phù hợp để cho ra tôm sú có chất lượng tốt nhất thế giới.
Những đột phá mới về gen
Tuy ở Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu về chọn lọc, gia hóa tôm sú bố mẹ nhưng nhiều nước trên thế giới đã làm điều này, điển hình là Thái Lan. Một số quốc gia khác cũng bắt tay vào những nghiên cứu về công nghệ gen trên tôm sú, trong đó có Bangladesh, Ecuador,...và cũng đạt được những thành tựu nhất định.
Những tiến bộ về gen gần đây đang được báo trước là những nhân tố có thể thay đổi cuộc chơi đối với ngành nuôi tôm sú (Penaeus monodon), có khả năng mang lại sự phục hưng đáng hoan nghênh cho một ngành đã tụt hậu xa so với tôm thẻ chân trắng trong những thập kỷ qua.
Với lợi thế về nguồn gen bố mẹ đã có những tính trạng rất tốt như tôm sú Rạch Gốc, thì việc chon lọc thêm những thế hệ mới có khả năng lớn nhanh, chống chịu tốt, phù hợp nuôi bán thâm canh ở Việt Nam sẽ không mất nhiều thời gian và công sức.
Tổng kết
Hy vọng với những lợi thế riêng của mình, ngành tôm sú sẽ có những biến chuyển mới. Vẫn còn đó những khó khăn về con giống, diện tích nuôi, kỹ thuật nuôi,…nhưng không phải là không khắc phục được. Ngành tôm sú cần được đầu tư phát triển mạnh hơn nữa để xứng đáng với vị thế hàng đầu trên thị trường của Việt Nam.
Hoàng Tấn Phát
