Từ đầu năm 2023 đến nay, giá tôm vẫn chưa có dấu hiệu tăng trở lại. Nguyên nhân đến từ việc các đơn hàng xuất khẩu đang giảm sút vì ảnh hưởng của lạm phát, suy thoái kinh tế toàn cầu đến sức mua của thị trường. Và với tình hình như hiện nay, việc trông chờ giá tôm tăng gần như là rất khó. Vậy nên, giải pháp tốt nhất bây giờ không phải là chờ đợi thị trường mà phải tìm cách để thích ứng với thời điểm giá tôm không tốt như hiện nay.
Bài toán chi phí
Sự cạnh tranh của các nước xuất khẩu tôm khác cũng là nguyên nhân khiến giá tôm sụt giảm. Các nước xuất khẩu tôm hàng đầu như Ecuador hay Ấn Độ có chi phí sản xuất tôm rẻ hơn nhiều so với Việt Nam. Nhờ lợi thế về quỹ đất lớn, họ nuôi tôm ở mật độ thưa (20 – 30 con/m2) nhưng vẫn có sản lượng cao. Cũng nhờ việc có thể nuôi ở mật độ thưa mà họ tiết kiệm được nhiều chi phí như thức ăn (độ đạm thấp hơn – giá rẻ hơn), chi phí xử lý nước, nhân công, điện,...
Còn với điều kiện của Việt Nam, nếu như tìm cách để đạt mức chi phí như Ecuador là KHÔNG THỂ. Họa may những mô hình kết hợp như tôm – lúa hay nuôi quảng canh mới có thể được như vậy. Đặc thù ngành tôm Việt Nam là đa số các người sản xuất tôm đều là những hộ nuôi nhỏ lẻ, việc nuôi mật độ thưa như vậy không đủ sản lượng để họ có thể lấy lại vốn đầu tư. Phần lớn người nuôi còn ít vốn, nên họ chấp nhận mua nợ thức ăn, thuốc men với giá cao, điều này cũng làm chi phí sản xuất tăng lên. Bên cạnh đó, những khó khăn về thời tiết, dịch bệnh, kỹ thuật nuôi hạn chế,...làm cho tỉ lệ nuôi tôm thành công giảm đi. Tỉ lệ thành công chỉ đạt 40% cũng là điều đáng quan tâm khi nói về chi phí sản xuất cao (tôm chết sớm thì dĩ nhiên tiền đầu tư sẽ lớn hơn nhiều số tiền thu được).
Từ việc Giải quyết các vấn đề thực tế...
Những vấn đề nêu trên không phải là mới, nhưng đến bây giờ chúng ta phải nghiêm túc xem xét để có thể kịp thời thích ứng với tình hình hiện tại. Những việc cần phải thay đổi bao gồm:
- Mật độ nuôi phù hợp: nếu trước đây mật độ nuôi phổ biến là 200 – 300 con/m2 thì hiện nay chúng ta nên dừng ở mức vừa phải là 120 – 150 con/m2. Mật độ này cho phép chúng ta quản lý môi trường dễ dàng hơn, tôm nuôi cũng dễ về size lớn hơn. Đặc biệt là các yếu tố về quản lý rủi ro, dịch bệnh cũng dễ nắm bắt hơn. Thu tỉa nhiều lần để giảm sức tải cho ao nuôi cũng là một giải pháp hay.
- Mở rộng sản xuất để rút ngắn chuỗi cung ứng: với việc nuôi manh mún thì người nuôi khó lòng mua được sản phẩm phục vụ nuôi tôm với giá tốt. Nhưng khi số lượng mua đủ lớn thì lại là câu chuyện khác. Người nuôi sẽ tiếp cận được những nhà phân phối trực tiếp, giảm thiểu qua trung gian nên sẽ tiết kiệm được kha khá chi phí. Ngược lại, người nuôi cần phải chủ động được nguồn vốn. Với những hộ nuôi nhỏ lẻ, có thể liên kết lại thành mô hình như hợp tác xã để mua cùng nhau, thông thường sức mua của khoảng 20 – 25 ao là đã có giá tốt.
- Lựa chọn quy trình nuôi phù hợp: quy trình nuôi ở đây bao gồm cả thiết kế và vận hành hệ thống nuôi. Điều ưu tiên lúc này là một hệ thống nuôi đơn giản, cần ít tài nguyên (điện, xử lý thay nước,...), dễ vận hành, tối giản trong xử lý môi trường và quan trọng nhất là có thể kiểm soát stress, kiểm soát các rủi ro, dịch bệnh tốt nhất có thể. Với việc hướng tới mật độ nuôi vừa phải thì cũng chỉ cần một hệ thống nuôi đơn giản là vừa đủ.
...đến “Chọn mặt gửi vàng” để thành công
Việc lựa chọn sản phẩm phục vụ cho nuôi tôm cũng cần phải thận trọng. Hiện nay, đa số người nuôi đều sẽ chọn những sản phẩm chất lượng cao của những công ty uy tín thay vì những sản phẩm giá rẻ trôi nổi trên thị trường, không đảm bảo chất lượng. Lý do là những sản phẩm tốt sẽ mang lại những lợi ích đáng kể: tôm tăng trưởng tốt hơn, ổn định môi trường nuôi dễ dàng hơn, ít rủi ro hơn,...và giải quyết nhanh chóng những vấn đề phát sinh; thay vì những sản phẩm giá rẻ nhưng chất lượng thấp, không mang lại hiệu quả lớn lao gì cho ao nuôi. Những sản phẩm “đáng đồng tiền bát gạo” vẫn sẽ được người nuôi tin dùng: con giống tốt, thức ăn tốt, thuốc bổ sung tốt, quy trình tốt giúp người nuôi đạt được thành công dễ dàng hơn.
Kết
Những thay đổi lúc này là cần thiết để sống trong tình hình mới. Cắt giảm những khoản đầu tư cho quản lý môi trường hay sức khỏe tôm không phải là nước đi đúng đắn, bởi vì nó chỉ giảm được một phần nhỏ chi phí nhưng lại làm tăng một phần lớn rủi ro. Những giải pháp kể trên hướng tới việc sản xuất lượng tôm ít hơn nhưng ổn định, phù hợp với tình hình hiện tại.
Hoàng Tấn Phát
