1. Tổng quan về bệnh đốm trắng
- Bệnh đốm trắng còn gọi là đỏ thân, hồng thân. Bệnh do whispovirus thuộc chi Nimaviridae gây ra.
- Bệnh được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1992 ở Đài Loan, sau đó lan sang các khu vực khác như Đông Nam Á, Ấn Độ, Nam Mỹ,…Bệnh thường bùng phát vào mùa lạnh, tức là khoảng từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau.
- Đốm trắng có tỷ lệ gây chết cao, có thể lên đến 90 – 100% sau 3 -5 ngày. Tốc độ lây lan cũng rất nhanh. Bệnh lây truyền theo cả chiều dọc (tôm bố mẹ truyền sang tôm giống) và chiều ngang (từ các ký chủ trung gian, từ tôm bệnh sang tôm khỏe do ăn nhau)
- Các trung gian gây bệnh tại vùng nuôi phải kể đến: các loài cua còng, ba khía, giáp xác khác là những vật chủ trung gian lây nhiễm cực kì nguy hiểm; chim cò nhạn, còng cọc kiếm ăn từ các bãi bồi hoặc ăn tôm bệnh từ ao khác làm dịch bệnh lây lan.
- Mặt khác mầm bệnh còn có thể tiềm tàng trong ao từ trước nhưng không phát bệnh, khi gặp điều kiện nuôi bất lợi cho tôm (stress, suy thoái môi trường, chất lượng nước biến động, nhiệt độ thấp) nhưng lại thuận lợi cho mầm bệnh virus phát tán, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và suy giảm miễn dịch của tôm làm bệnh bùng phát
2. Triệu chứng bệnh
- Tôm giảm ăn, bơi lờ đờ cập mé, màu sắc tôm chuyển sang màu hồng nhạt, cơ bị đục, nặng hơn thì vỏ đầu ngực lỏng do kết cấu gan tụy bị hư hoại, trên vỏ xuất hiện các đốm trắng và giữa các đốm này có chấm đen nhỏ. Phần xuất hiện đốm trắng thường nằm ở vỏ đầu ngực và đốt cuối đuôi. Đôi khi tôm hồng thân nặng, gan tụy teo, trống ruột do sự phát tán độc lực mạnh nên tôm sẽ bị chết trước khi xuất hiện đốm trắng và tỉ lệ tôm bơi lờ đờ, tấp mé chết ngày càng nhiều. Đỉnh điểm của những ao bị đốm nặng là nước đổi màu, tôm ngừng ăn hoàn toàn, vó đóng bợn nhiều.
- Cần lưu ý thêm, trước khi xuất hiện triệu chứng đốm thì tôm ăn mạnh bất thường trong 2-3 ngày (mặc dù thời tiết có nhiệt độ không cao), ở các ao đất buổi sáng có dấu chim cò trên bờ ao sát mặt nước. Vùng nuôi bị chim cò bay nhiều (do chúng có tập tính hay đi kiếm ăn mùa nước nỗi dễ làm lây lan dịch bệnh trên diện rộng). Chúng ta thường suy nghĩ đốm trắng thường chỉ xảy ra từ tháng thứ 1 & 2 là chủ yếu, điều này rất chính xác, nhưng tôm vẫn bị đốm trắng ở tất cả giai đoạn nuôi khác với tần suất ít hơn. Vì vậy việc phòng ngừa đốm trắng thì cần cẩn trọng cho tất cả các giai đoạn nuôi.
3. Phân biệt đốm trắng do virus, vi khuẩn và do môi trường
- Đốm trắng do virus : kích thước nhỏ, đều, xuất hiện ở vỏ giáp đầu ngực và đốt đuôi thứ 5, 6, hoặc toàn thân. Giữa đốm có 1 chấm đen nhỏ ở trung tâm. Tôm bị hủy hoại các mô trung bì và ngoại bì nên màu sắc chuyển sang hồng.
- Đốm trắng do vi khuẩn : các đốm cũng nằm ở mặt trong của vỏ nhưng có kích thước chênh lệch nhau. Các đốm này là kết quả của vỏ tôm bị ăn mòn, ở nhân của đốm không có chấm đen mà tạo thành khoang rỗng. Tôm chết khi lột vỏ, thường chết ở đáy ao chứ không nổi trên mặt nước. Đốm trắng do vi khuẩn thường không gây thiệt hại đáng kể, tỷ lệ lây lan không cao, chỉ cần diệt khuẩn, dọn sạch môi trường, loại bỏ các cá thể nhiễm bệnh thì vẫn nuôi được bình thường. Cần thận trọng và tỉnh táo trong trường hợp này để đưa ra quyết định đúng.
- Đốm trắng do môi trường (đốm vôi) : bám trên mặt ngoài của tôm, đốm có kích thước lớn, làm vỏ tôm không được trơn láng. Đốm trắng do môi trường chủ yếu do nước ao có độ cứng cao (Ca++ và Mg++ dư thừa), làm lắng đọng trên vỏ tôm tạo thành đốm màu trắng. Đốm vôi sẽ ít ảnh hưởng đến sức khỏe của tôm khi được thay bớt nước và làm mềm nước bằng PreMix EDTA kịp thời.
- Lưu ý một vấn đề khác cũng cần nhắc đến khi trong ao bị sụp tảo, khí độc (đặc biệt là NH3) làm tôm bị sốc stress (tôm cốm lột mà không lột được) cũng sẽ xuất hiện đốm trên thân với tỷ lệ rất cao. Trường hợp này cần dùng đến phương pháp tổng hợp: Thay nước, hấp thu khí độc, cung cấp oxy viên và làm lại môi trường để ổn định sức khỏe tôm bình thường trở lại.
4. Biện pháp phòng ngừa
Không chỉ bệnh đốm trắng, mà ngay cả các bệnh khác thì công tác tác phòng ngừa bằng các giải pháp tổng thể. Luôn luôn là “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”.
- Vệ sinh ao kỹ càng trước khi thả nuôi, lấp kỹ các lỗ, hang hốc trên bờ ao để không cho cua còng có nơi trú ngụ. Loại bỏ triệt để các vật chủ trung gian trong ao đất là việc làm rất quan trọng.
- Xây dựng hệ thống “phòng thủ” các vật chủ trung gian truyền bệnh : rào lưới quanh bờ ao để ngăn cua còng, che lưới phía trên ao để các loài chim không thể tiếp xúc với ao nuôi.
- Xử lý kỹ nước đầu vào : sử dụng Chlorine > 30ppm để đảm bảo nguồn nước sạch, không có mầm bệnh.
- Trong ao bạt với với nhiều hệ thống nuôi khác nhau thì ngoài việc vệ sinh sạch bề mặt bạt thì cần xem lại tất cả các yếu tố trong hệ thống nước cấp để có giải pháp xử lý nước hợp lý cho những vụ nuôi tiếp theo.
- Chọn nguồn giống uy tín, sạch bệnh vì con giống quyết định rất lớn đến thành bại của vụ nuôi.
- Quản lý ao nuôi thông qua: Vệ sinh, sifon, quản lý thức ăn, màu nước để tránh môi trường chuyển biến xấu gây nhiều bất lợi cho tôm.
- Đối với các ao đã nhiễm đốm trắng, cần cách ly triệt để với các ao xung quanh. Rải vôi xung quanh bờ để tránh lây nhiễm chéo, tiêu hủy tôm đúng cách để mầm bệnh ko thoát ra ngoài môi trường. Ngâm ao 5-7 ngày với Chlorine >50ppm, xả bỏ nước, có thời gian phơi ao rồi mới tiến hành cải tạo ao để làm vụ mới.
- Tăng cường sức khỏe, tăng sức đề kháng cho tôm nuôi, nhất là trong mùa lạnh bằng sản phẩm AQUAMOS.
Trên đây là các giải pháp tổng thể cần được vận hành đồng bộ để giảm tủi ro ở mức thấp nhất.
Để chi tiết hơn, độc giả có thể xem phần trình bày trong video : https://www.youtube.com/watch?v=sMBgId-ZM1E&t=2s
Hoàng Tấn Phát
