Là động vật biến nhiệt, nhiệt độ cơ thể tôm sẽ bị thay đổi theo nhiệt độ môi trường. Không giống như ở người và các động vật bậc cao khác, khi nhiệt độ môi trường xuống thấp, cơ thể chúng ta sẽ tiêu tốn năng lượng để tạo ra nhiệt năng làm ấm cơ thể. Ở tôm không có khả năng này. Do đó, khi nhiệt độ tăng quá cao hoặc quá thấp, một số enzyme, protein trong cơ thể tôm sẽ không hoạt động hoặc hoạt động không đúng chức năng, khiến tôm không thể sinh trưởng phát triển bình thường. Khi nhiệt độ quá thấp (dưới 22 độ C) thì khả năng tiêu hóa, hấp thu dinh dưỡng, trao đổi chất, khả năng chống chịu bệnh tật đều giảm. Lúc này, tôm sẽ giảm hoạt động, giảm ăn, khó hấp thu các khoáng chất cũng như các chất dinh dưỡng hơn, sức đề kháng giảm, dễ mắc bệnh hơn bình thường. Chúng ta cần nắm bắt điều này để có thể độ chăm sóc hợp lý cho tôm trong mùa lạnh.
Trong mùa lạnh, nhiệt độ là yếu tố đáng lo ngại nhất. Ngoài ra, khi nhiệt độ nước xuống thấp cũng làm cho khả năng hòa tan của nước sẽ kém theo, trong đó bao gồm các khoáng chất hòa tan, chất hữu cơ và các khí hòa tan (Oxy hòa tan cũng bị giảm).
Từ những phân tích trên, có thể đưa ra được các biện pháp để quản lý ao nuôi tôm mùa lạnh như sau :
- Nuôi trong nhà hoặc che lưới lan : có thể phần nào giảm thiểu tác động của nhiệt độ thấp bên ngoài. Gió to cũng là 1 nguyên nhân lấy đi lượng nhiệt lớn trong ao, nên nếu nuôi mùa lạnh cần có biện pháp xây tường, dựng rào chắn gió.
- Sử dụng những công cụ tăng nhiệt độ (đối với ao nuôi trong nhà) như que nâng nhiệt, đèn sưởi. Đèn sưởi có thể dùng loại 2000 – 2200W cho ao nuôi tầm 300 m2 thì có thể nâng nhiệt khá tốt. Phương pháp này khá tốn kém chi phí, chỉ nên áp dụng khi nuôi sản lượng cao.
- Tăng cường chạy quạt, sục khí : vừa để tăng thêm khả năng khuếch tán oxy vào trong nước, vừa đảo trộn các tầng nước, không làm cho nước ao bị phân tầng nhiệt độ (tầng mặt nóng hơn tầng đáy).
- Nuôi trong ao bờ đất, ao chìm thay vì ao nổi : vì đất thu nhiệt và giữ nhiệt tốt hơn không khí nên mùa lạnh thì có thể chuyển sang nuôi tôm ở các ao này. Trong ao nổi thì nước ao chỉ tiếp xúc với không khí qua lớp bạt hoặc lớp composite mỏng, nên dễ bị mất nhiệt nước ao.
- Chọn thời điểm thả giống thích hợp : thả giống sớm trước khi thời tiết trở lạnh, khi trời lạnh thì tôm phải đạt khoảng 150 -120 con (hoặc 45 -50 ngày), khi đó tôm có đủ sức khỏe để chống chịu thời tiết khắc nghiệt hơn.
- Giữ mực nước cao ( >1,5m) để tránh chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm cao khiến tôm bị sốc. Ngoài ra, khi thay nước thì tiến hành xả nước khi trời bắt đầu ấm lên (7 - 8h sáng) giúp ao thu nhiệt và châm nước khi nhiệt độ cao nhất trong ngày (11-12h trưa), lấy nước tầng mặt trong ao sẵn sàng để cấp nước ấm hơn cho ao nuôi.
- Quản lý tốt lượng thức ăn : mùa lạnh tôm giảm ăn đáng kể, tôm chỉ ăn để duy trì hoạt động sống nên cần điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp, tránh hiện tượng thức ăn bị dư thừa, làm ô nhiễm môi trường nước, phát sinh các hiện tượng không đáng có. Trong thời gian này, tuy giảm lượng thức ăn nhưng cần tăng chất lượng thức ăn : tăng % protein thức ăn, tăng dinh dưỡng và vitamin (Canforta 10ml/kg, dùng 2 cử/ngày), tăng cường khoáng chất (Quickshell gold 10ml/kg, dùng 2 cử/ngày). Nên chia nhỏ lượng thức ăn thành nhiều cử trong ngày để tránh dư thừa thức ăn.
- Tăng cường sức đề kháng cho tôm. Thời điểm này tôm rất nhạy cảm với các mầm bệnh do hệ miễn dịch đang rất yếu, nên ngoài việc quản lý tốt môi trường nước thì cần phải bổ sung các sản phẩm khác để tăng cường khả năng kháng bệnh của tôm : tăng cường sức khỏe gan tụy (Herb Guard 15ml/kg hoặc Tetramax 2g/kg), tăng cường miễn dịch và sức khỏe đường ruột (Aquamos - ProGut 5g/kg), bổ sung thêm vitamin C (Gro C30 5ml/kg) hoặc tốt hơn là vitamin tổng hợp (Canforta).
- Bổ sung khoáng chất cho tôm bằng các khoáng dễ hấp thu : nhiệt độ thấp khiến cho khả năng hòa tan của nước và khả năng dung nạp khoáng chất trở nên khó khăn hơn, nên có thể sử dụng khoáng nước dễ tan thay cho khoáng bột, giúp tôm hấp thu dễ dàng và nhanh chóng hơn. Có thể sử dụng Cell Canphos gold 3l/1000 khối mỗi ngày để bổ sung khoáng cho tôm.
- Nếu nhiệt độ quá thấp cũng ảnh hưởng đến hệ tảo và vi sinh trong ao. Tảo kém phát triển hoặc vi sinh dùng không hiệu quả là những trường hợp gặp khá thường xuyên trong nuôi tôm mùa lạnh. Do đó, thay vì sử dụng vi sinh thông thường, có thể sử dụng loại vi sinh đa chủng, hoạt động được ở nhiều điều kiện khác nhau (Soilmax) hoặc vi sinh chuyên dùng cho mùa lạnh.
Hoàng Tấn Phát
