Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cảnh báo rằng một số chế phẩm sinh học cho nuôi trồng thủy sản có thể chứa độc tố tế bào và gen kháng kháng sinh có khả năng truyền sang các sinh vật khác.
Người nuôi sử dụng chế phẩm sinh học như một cách bền vững để ngăn ngừa dịch bệnh, thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện sức khỏe của động vật thủy sản, nhưng một đánh giá gần đây trong Báo cáo nuôi trồng thủy sản đã làm dấy lên lo ngại về tính an toàn của nhiều chế phẩm sinh học bán trên thị trường. Sau khi tiến hành phân tích di truyền của nhiều chế phẩm sinh học cho nuôi trồng thủy sản, các nhà nghiên cứu lưu ý rằng nhiều công thức đã bị dán nhãn sai và không chứa vi khuẩn cụ thể như trên nhãn dán.
Khi các nhà nghiên cứu sàng lọc vi khuẩn probiotic (Bacillus và các phân loài của nó) về khả năng kháng kháng sinh (AMR), họ nhận thấy rằng hầu hết các chủng vi khuẩn phân lập đều đề kháng với kháng sinh beta lactam như penicillin và một số nhỏ hơn kháng ampicillin, oxacillin, cefuroxime và ceftriaxone. Một số chủng phân lập cũng cho thấy khả năng kháng với minocycline, một loại kháng sinh tetracycline. Trong 3 trường hợp, sàng lọc di truyền cho thấy sự hiện diện của các gen độc lực. Những gen này có thể tạo ra cytotoxin - hợp chất có khả năng giết chết các tế bào sống.
Các nhà nghiên cứu cho rằng những kết quả này chỉ ra các vấn đề về tính an toàn của các chế phẩm sinh học thông thường. Các thùng chứa có nhãn sai nghĩa là các nhà sản xuất không thể chắc chắn về thành phần sinh học của chúng. Thực tế là các chế phẩm sinh học thương mại trong nghiên cứu này đã bỏ qua bước đầu tiên quan trọng này gióng lên hồi chuông cảnh báo.
Cùng với sự hiện diện của các gen kháng kháng sinh và độc lực, nên “Các loài Bacillus nên được lựa chọn một cách thận trọng để sử dụng trong các chế phẩm sinh học thương mại”. Ngành thủy sản nên tập trung nhiều hơn vào việc đảm bảo tính an toàn của chế phẩm sinh học khi sản lượng nuôi trồng thủy sản ngày càng mở rộng.
Chuyển trọng tâm từ “công dụng” sang “an toàn”
Nhiều nghiên cứu đã xác minh lợi ích của chế phẩm sinh học. Các vi khuẩn probiotic như men làm bánh (Saccharomyces cerevisiae) và các loài Bacillus khác đã được sử dụng trong nuôi trồng thủy sản để xử lý nước, tăng khả năng hấp thu thức ăn, cải thiện tốc độ tăng trưởng, tăng cường sức khỏe và chức năng miễn dịch ở thủy sản. Chúng cũng đã được sử dụng thay cho thuốc kháng sinh để ngăn chặn vi khuẩn gây bệnh trong môi trường nuôi. Sử dụng chế phẩm sinh học đã giảm thiểu rủi ro do kháng kháng sinh gây ra, đồng thời vi khuẩn thường có giá cả phải chăng và bền vững.
Mặc dù lợi ích mang lại là rất nhiều, các nhà nghiên cứu đang nêu lên những lo ngại về tính an toàn của một số chế phẩm sinh học bán trên thị trường - cho rằng chúng có thể gây ra một số tác dụng phụ đối với thủy sản. Các vấn đề như ghi nhãn sai, tạp nhiễm vi sinh vật và chế phẩm sinh học gây hại đã được xác định trong các ngành sản xuất thực phẩm khác.
Hiện tại, thị trường vi sinh toàn cầu thiếu hệ thống giám sát và phát hiện, có nghĩa là các trường hợp sản phẩm bị tạp nhiễm và ghi nhãn sai sẽ không được báo cáo. Một nghiên cứu của Hong và cộng sự cho thấy rằng một số lượng đáng kể các chế phẩm sinh học được sản xuất ở châu Á không được xác định rõ ràng về cấp độ loài và người nuôi không phải lúc nào cũng có thể chắc chắn họ đang bổ sung loại vi sinh nào trong ao của mình.
Các nghiên cứu khác đã phát hiện ra rằng một số chế phẩm sinh học từ Bacillus có chứa độc lực và gen AMR có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Những gen này có thể được chuyển từ vi khuẩn sang cơ thể vật chủ sau khi chúng được ăn vào cơ thể.
Đánh giá vi sinh thương mại
Các nhà nghiên cứu đã mua 32 công thức chế phẩm sinh học từ Bacillus được sử dụng cho thủy sản. Họ phân lập các mẫu vi sinh và xác định đặc điểm của chúng dựa trên các xét nghiệm hình thái học, sinh hóa và PCR. Sử dụng phương pháp sàng lọc PCR để phát hiện các gen gây độc tố trong ruột và sử dụng thuốc thử để đánh giá tính nhạy cảm với kháng sinh của các mẫu phân lập.
Kết quả cho thấy một số chế phẩm sinh học có ít vi sinh vật hơn so với công bố trên nhãn. Trong một số trường hợp, mẫu không chứa bất kỳ loại lợi khuẩn nào được liệt kê và thay vào đó chứa các loại vi khuẩn khác nhau. Các nhà nghiên cứu nói rằng một số vi khuẩn này được coi là gây bệnh, ảnh hưởng đến tính an toàn của sản phẩm.
Một đánh giá đối với kháng sinh cho thấy gần như tất cả các chủng phân lập đều đề kháng với penicillin (90,9%), ampicillin (47,7%), oxacillin (25%), erythromycin (18,2%), cefuroxime (11,4%), tetracycline (2,3% - 4,5% tùy thuộc vào loại thuốc). Kết quả này làm dấy lên lo ngại vì vi khuẩn Bacillus có thể đóng vai trò trung gian và chuyển gen kháng thuốc vào môi trường. Chúng cũng có thể chuyển các gen kháng thuốc này cho các vi khuẩn khác trong cùng môi trường sống.
Xét nghiệm PCR chỉ ra rằng một số mẫu probiotic có chứa các gen độc tố ruột, có khả năng chuyển gen từ vi khuẩn probiotic vào môi trường sống và chính vi khuẩn, gây ra bệnh và biến chứng cho vật chủ. Các nhà nghiên cứu nói rằng việc sử dụng các chế phẩm sinh học có các gen này có thể làm tổn hại đến môi trường nuôi, làm mất khả năng ngăn chặn dịch bệnh của chế phẩm sinh học.
Kết luận
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng “Đánh giá tính an toàn cho các chế phẩm sinh học, đặc biệt là các công thức chế phẩm sinh học hỗn hợp cho nuôi trồng thủy sản, cần phải được thiết lập và các thành phần của sản phẩm chính là cơ sở để thiết lập tính an toàn của nó.”
Nguồn: thefishsite.com
Dịch: Trần Thị Thúy Quyên
