Giảm thiểu nguy cơ lây lan EHP là rất quan trọng:
Hội chứng phân trắng (WFS) là sự biểu hiện của phân trắng nổi trong ao nuôi tôm thẻ và tôm sú (Penaeus monodon và P. vannamei) ở các nước Đông Nam Á. Hội chứng được phát hiện có liên quan đến một số vấn đề ở cấp độ trang trại, bao gồm tôm chậm phát triển, chênh lệch rõ về kích cỡ, giảm ăn và chết mãn tính kéo dài.
Ở các quốc gia nơi WFS đã được nghiên cứu, các bệnh đường ruột khác cũng ảnh hưởng đến gan tụy của tôm – điều này cũng đã được chứng minh, bao gồm vi bào tử trùng Enterocytozoon Hepatopenaei (EHP) - Microsporidian, bệnh hoại tử gan cấp tính do Vibrio parahaemolyticus (VpAHPND) và hoại tử gan tụy (SHPN) do Vibrio sp gây ra. Hình 1 cho thấy các nước Đông Nam Á đã có báo cáo về WFS và các bệnh đường ruột khác.
Hình 1. Các bệnh đường ruột bao gồm Hội chứng phân trắng (WFS), EHP, AHPND và SHPN ở các nước Đông Nam Á
EHP - một tế bào nội bào sao chép trong tế bào chất của các tế bào biểu mô ống ảnh hưởng lên gan tụy, là một mầm bệnh ảnh hưởng đến tôm nuôi P. vannamei chủ yếu ở một số nước Đông Nam Á, bao gồm Indonesia, Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ và Malaysia. Các dấu hiệu lâm sàng chính của tôm bị nhiễm EHP là chậm phát triển, dẫn đến sự chênh lệch về kích thước ngày càng rõ rệt. Trong giai đoạn tiếp theo, tôm bị nhiễm EHP thường có biểu hiện mềm vỏ, lờ đờ, giảm ăn và trống đường ruột. Phân tích mô học của các mô bị nhiễm cho thấy một số giai đoạn phát triển, bao gồm cả giai đoạn ký sinh và bào tử.
Một số bài viết trước đây đã kết luận nguyên nhân của WFS, bao gồm Vibriocholera, các Gregarine, Bacilloplasma sp. và Phascolarctobacterium sp. Một số nghiên cứu cũng cho rằng EHP không phải là tác nhân của WFS. Dựa trên những khác biệt liên quan đến WFS, chúng tôi đã thực hiện một nghiên cứu để xác định những mối quan hệ tiềm năng giữa WFS và các bệnh đường ruột như EHP, ở 2 khu vực khác nhau trên thế giới - nơi mà EHP đã được báo cáo trước đây.
Thực hiện nghiên cứu tại một quốc gia châu Á có lịch sử EHP và WFS. Các mẫu được thu thập từ các ao nuôi, một mẫu tôm có biểu hiện WFS và một mẫu không biểu hiện. Các mẫu gan và phân đã được thu thập và phân tích bằng mô học và qPCR đối với EHP.
Hình 2. Các mẫu tôm biểu hiện WFS (phía trên bên trái); quan sát thấy sự đổi màu trắng của đường ruột bị loại bỏ (phải); tuyến gan tụy biểu hiện WFS cho thấy sự biến dạng nghiêm trọng và sự Melanin hóa và sự vắng mặt của các tế bào R (phía dưới bên trái)
Kết quả cho thấy có sự khác biệt rõ ràng về số lượng bản sao EHP giữa 2 nhóm. Số lượng trung bình trong nhóm nhiễm WFS là 4 × 107 bản sao/ml DNA so với 1 × 105 bản sao/ml DNA trong ao không có WFS. Điều này chỉ ra rằng tôm có biểu hiện WFS có thể có khả năng lây nhiễm EHP cao hơn tôm không có WFS. QPCR trên các dải phân của cùng một con tôm cho thấy kết quả tương tự; tức là, tôm biểu hiện WFS đã cho thấy số lượng bản sao EHP cao hơn trong các dải phân so với tôm không có biểu hiện WFS.
WFS ở châu Mỹ:
Ở bán cầu Tây, năm 2016, chúng tôi đã báo cáo sự hiện diện của EHP trong tôm nuôi. Tôm bị nhiễm EHP biểu hiện các dấu hiệu lâm sàng tương tự như ở các nước Đông Nam Á như giảm ăn, tăng trưởng chậm và chênh lệch về kích cỡ. Hai năm sau, chúng tôi đã mô tả trường hợp đầu tiên của WFS tại các khu vực mà trước đây chúng tôi đã báo cáo sự hiện diện của tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) bị nhiễm EHP được nuôi cấy ở Mỹ Latinh. Các dải phân trắng và tôm biểu hiện phân trắng dọc theo đường tiêu hóa tương tự như các mẫu được tìm thấy ở một số quốc gia Đông Nam Á nơi WFS xuất hiện.
Tôm biểu hiện WFS được phân tích bằng cả H&E và PCR để xác định tác nhân căn nguyên liên quan đến biểu hiện bệnh này. Kết quả của PCR và H&E được biểu thị trong Hình 4.
Hình 3. Xác định EHP trên tôm thẻ(Penaeus vannamei) nhiễm WFS ở Mỹ Latinh. PCR được thực hiện để khuếch đại gen protein bào tử (SWP) (trái) và H&E của các mẫu được biểu thị trong hình bên phải (20X)
Tương quan giữa SHPN và WFS:
Ở cả Đông Nam Á và châu Mỹ Latinh nơi WFS đã được nghiên cứu, EHP không phải là mầm bệnh duy nhất liên quan đến WFS. Tôm được phân tích bởi H&E cho thấy ngoài EHP, các tổn thương của hoại tử gan tụy còn liên quan đến SHPN (Hình 4).
Hình 4. Ví dụ về các biểu hiện của hoại tử gan tụy (SHPN) trên P. vannamei (10X) từ ao có WFS
SHPN là một bệnh do vi khuẩn gây ra chủ yếu bởi Vibrio spp. gây bệnh hoặc cơ hội. Vibrio cơ hội luôn ở trong gan tụy; tuy nhiên, khi một mầm bệnh đường ruột nguyên phát gây ra các tổn thương ở gan tụy, những Vibrio cơ hội này sẽ tác động đến gan tụy và gây ra hoại tử gan tụy (SHPN).
Theo Hình 5 và dựa trên phân tích của chúng tôi cho thấy mối liên quan giữa WFS, EHP và SHPN trong các ao nuôi, WFS là một phản ứng sinh lý có thể có ở tôm bị ảnh hưởng bởi sự kết hợp của bệnh đường ruột và có thể là môi trường.
Hình 5. Sự kết hợp của mầm bệnh đường ruột nguyên phát, Vibrio spp cơ hội và yếu tố môi trường có thể gây ra WFS ở các vùng nhiễm EHP
Kết luận:
Từ nghiên cứu của chúng tôi, có thể thấy mối liên quan chặt chẽ giữa Hội chứng phân trắng (WFS) và EHP ở các vùng có lịch sử EHP. EHP kết hợp với các mầm bệnh đường ruột khác (bao gồm SHPN) và yếu tố môi trường có thể gây ra Hội chứng phân trắng.
Ở những vùng đặc thù của EHP, tôm có dấu hiệu lâm sàng của Hội chứng phân trắng cho thấy quá trình nhiễm EHP rất nhanh trong các ao nuôi. Hội chứng phân trắng ở ngành tôm châu Mỹ có thể là tấm gương phản chiếu những gì đã xảy ra ở Đông Nam Á cách đây 15 năm, nơi EHP xảy ra lẻ tẻ nhưng giờ đã trở thành một trong những yếu tố rủi ro chính cho ngành tôm ở khu vực này. Các chiến lược an toàn sinh học phải được thực hiện để giảm thiểu nguy cơ lây lan EHP ở châu Mỹ.
Nguồn: www.aquaculturealliance.org
Lược dịch: Trần Thị Thúy Quyên
