Ký sinh trùng là một trong những tác nhân gây bệnh trên cá. Xuất hiện tất cả các mô hình nuôi, đặc biệt nuôi ao với mật độ dày bị nhiễm tỷ lệ rất cao. Bệnh ký sinh trùng gây nghiêm trọng đến sức khỏe cá, cá chậm lớn, năng suất thấp, vệ sinh an toàn thực phẩm và thậm chí gây chết chủ yếu giai đoạn cá giống. Đồng thời, mở đường cho các tác nhân virus, vi khuẩn, nấm gây bệnh. Ký sinh trùng nó không xuất hiện đơn lẻ mà thường khi phát hiện bệnh kèm với một số bệnh khác như xuất huyết, lở loét, đốm trắng trên thân…. (gọi là bội nhiễm KST và vi khuẩn).

CHU KỲ PHÁT TRIỂN CỦA SÁN

Sán lá đơn chủ có chu kỳ phát triển trực tiếp trên cơ thể cá. Sán Dactylogyrus đẻ trứng, trứng có thể chìm xuống đáy ao hay bám vào cây cỏ thủy sinh trong nước, đến ngày thứ 4 trứng nở cho ấu trùng sống tự do và nhanh chóng tìm kiếm ký chủ tiếp tục đời sống ký sinh, đến ngày thứ 10 phát triển thành sán trưởng thành và tham gia sinh sản. Thời tiết ấm tốc độ đẻ trứng càng nhanh. Sán Gyrodactylus đẻ con, trong cơ thể sán có thể chứa 2 - 3 bào thai, mỗi bào thai chứa 1 sán có hình dạng giống sán trưởng thành còn gọi là “thai trong thai” hay “tam đại trùng”, khi sán con chui ra khỏi cơ thể sán mẹ thì sán tiếp tục ký sinh trên cá và gây hại tương tự như sán trưởng thành. Vòng đời của sán Dactylogyrus là 19 ngày và sán Gyrodactylus là 13 ngày.

Thực tế với việc nuôi cá mật độ dày, nguồn nước bị nhiễm và thời tiết không ổn định như hiện nay dẫn đến các loại ký sinh sống bám trong và ngoài cơ thể cá phát triển rất nhiều gây ảnh hưởng và làm cho cá kém ăn, tăng trưởng chậm, giảm sức đề kháng cá dễ nhiễm bệnh và không hấp thu thức ăn tốt dẫn đến FCR cao.

Để giải quyết vấn đề này cần đưa ra lộ trình xổ nội ngoại ký sinh định kỳ an toàn theo từng giai đoạn phát triển của cá như sau:

• Giai đoạn cá < 300g: Dùng Aqua Prazi 1kg/15 tấn cá, cho ăn 3 ngày liên tục với 80% lượng thức ăn. Định kỳ 25 - 30 ngày/lần. Ở giai đoạn này cá còn nhỏ sức đề kháng với chịu đựng kém và đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh nên dùng Aqua prazi để đảm bảo an toàn cho cá trong khi xổ nội tránh tình trạng cơ thể cá yếu sau xổ nội, ảnh hưởng đến quá trình hấp thu dinh dưỡng và phát triển của cá.
• Giai đoạn cá > 300g: Dùng ivermectin (nguyên liệu) 100g/80 tấn cá, cho ăn 2 ngày liên tục với 80% lượng thức ăn. Định kỳ 30 ngày/lần. Ở giai đoạn này sức chịu đựng của cá cao nên cá sẽ không bị ảnh hưởng nhiều và sẽ không bị sán túi mật dẫn đến bệnh vàng da. Nếu trường hợp cá bị bệnh gạo (còn gọi bào tử trùng hay bào nang) thì dùng albendazole 1kg/15 tấn cá hoặc febendazole 1kg/15 tấn cá) cho ăn 3 ngày liên tục với 50% lượng thức ăn.
• Khi xổ nội ngoại ký sinh xong thì cắt mồi 1 ngày lúc này ký sinh đã yếu và bung ra tiến hành diệt khuẩn, ký sinh trùng bằng (Fytobloom Plus 1 lít/1.500 m³ nước tạt 9 – 10 giờ sáng) sau đó 2 ngày đánh vi sinh + khoáng (Niazyme 1kg/5.000m³ + Aqua Block+ 2kg/1.000m³).

**Lưu ý: Để tăng hiệu quả khi xổ nội – ngoại ký sinh trùng nên cắt mồi 1 ngày trước khi xổ, sau khi xổ xong cần bổ sung dinh dưỡng, vitamin, giải độc gan để cá nhanh phục hồi các tổn thương do các ký sinh trùng gây ra, cũng như để cá tăng sức đề kháng và phát triển tốt nhất.

Mục đích của việc định kỳ xổ nội ký sinh an toàn theo từng giai đoạn phát triển của cá nhằm giúp cá phát triển tốt, hấp thu tốt thức ăn, diệt các loại ký sinh trùng bám hút chất dinh dưỡng trong và ngoài cơ thể cá, nâng cao kháng thể giúp cá đề kháng bệnh tốt, tăng trưởng nhanh giảm FCR trong vụ nuôi.

Áp dụng các sản phẩm theo qui trình trên để tạo hiệu quả rối ưu nhất trong quá trình xổ nội ngoại ký sinh an toàn theo từng giai đoạn phát triển của cá giúp quí hộ nuôi thắng lợi trong vụ nuôi cá.

Người viết PKT Cá – NGUYỄN MINH ĐỨC