Việc xử lý và chuyển cá đến các địa điểm khác để nuôi tiếp là bước quan trọng trong chu trình sản xuất cá. Nếu không được quản lý đúng cách, quá trình vận chuyển có thể gây căng thẳng nghiêm trọng và tổn thương thể chất, ảnh hưởng lâu dài đến tăng trưởng, hiệu quả sử dụng thức ăn, sản lượng và giá trị thu hoạch. Trong số các biện pháp quản lý tốt hiện nay, các giải pháp dinh dưỡng tự nhiên như dẫn xuất nấm men đặc hiệu có thể tăng cường sức đề kháng, khả năng phục hồi và tính chống chịu của cá. Đây là những công cụ quan trọng giúp giảm thiểu tác động của việc xử lý và đảm bảo cá có thể thích nghi nhanh chóng sau khi chuyển, từ đó tối ưu hóa chu trình sản xuất.
Thách thức trong việc chuyển cá
Việc chuyển cá từ một cơ sở ương nuôi đến cơ sở khác gây ra nhiều rủi ro sức khỏe đáng kể. Cá thường được vận chuyển bằng xe tải hoặc thuyền chuyên dụng có thể duy trì điều kiện thích hợp trong suốt quá trình. Tuy nhiên, việc chuyển cá lại dẫn đến nhiều tác nhân gây stress, bao gồm xử lý vật lý, làm khô nước, thay đổi đột ngột về chất lượng nước và môi trường vi sinh mới chưa kịp thích nghi. Tiếp xúc với những tác nhân này có thể gây tổn thương trực tiếp như vết thương nhỏ, tổn thương mô, đồng thời làm suy giảm miễn dịch, phá vỡ hàng rào niêm mạc, giảm sức đề kháng và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm cuối cùng.
Ví dụ, căng thẳng đã được chứng minh là làm tăng tính thấm biểu bì và làm tróc vảy, giảm đặc tính vật lý và khả năng kháng khuẩn của da cá. Ngoài ra, lượng thức ăn tiêu thụ thường giảm mạnh trong vài ngày sau khi tiếp nhận, đặc biệt khi chuyển từ hệ thống nuôi trên bờ ra lồng ngoài biển. Hệ quả là, bên cạnh rủi ro tử vong trực tiếp, các bệnh thứ phát, tỷ lệ bệnh kéo dài và kết quả tăng trưởng kém là điều thường thấy ở những đàn cá chưa được chuẩn bị tốt hoặc thiếu khả năng phục hồi.
Giải pháp dinh dưỡng hỗ trợ tăng cường khả năng chống chịu trong quá trình chuyển cá
Lallemand đã phát triển sản phẩm YANG – một phân đoạn nấm men đa chủng đặc biệt, được thiết kế riêng để hỗ trợ điều hòa miễn dịch. Các nhà khoa học đã chứng minh YANG có khả năng kích hoạt phản ứng miễn dịch cân bằng và toàn diện thông qua tác động hiệp đồng trên các thụ thể miễn dịch (đã được cấp bằng sáng chế). Sản phẩm này đã được chứng minh hiệu quả trên nhiều loài cá khác nhau, bao gồm cá hồi, cá vược châu Âu và cá tráp đầu vàng. YANG cho thấy lợi ích rõ ràng trong việc tạo điều kiện và tăng tốc độ chữa lành vết thương trên da cá thông qua quá trình tái tạo mô nhanh hơn. Giải pháp này đã cho thấy hiệu quả đặc biệt trong giai đoạn chuyển trại và trong các điều kiện khắc nghiệt (thao tác xử lý, nhiệt độ cao và áp lực mầm bệnh). Khi chuyển cá hồi, khuyến cáo sử dụng YANG trong thức ăn trong vòng 2 - 4 tuần trước và sau khi chuyển, với liều 1 - 1,5 kg/tấn thức ăn.
Hình 1. Sự tiết chất nhầy trên da ở cá hồi vân ở nhóm đối chứng và nhóm được bổ sung YANG
Hình 2. Mô hình lành vết thương trên cá ngựa vằn. Trái: vết thương da; phải: quá trình lành vết thương (đường kính vết thương: 1 mm)
Củng cố hàng rào bảo vệ đầu tiên
Các nghiên cứu với YANG trên cá hồi đã chứng minh khả năng tăng cường hàng rào bảo vệ đầu tiên của cá: lớp chất nhầy bảo vệ da và mang.
Một thử nghiệm cho cá hồi vân (Oncorhynchus mykiss) ăn bổ sung dẫn xuất nấm men để đánh giá tác động đến việc tiết chất nhầy trên da sau khi chuyển đàn. So với nhóm đối chứng, nhóm dùng YANG cho thấy hiệu quả tích cực sau 4 tuần, với lượng chất nhầy tiết ra tăng 65%. Sau 2 tháng, lượng chất nhầy ở nhóm YANG cao hơn nhóm đối chứng 27% (Hình 1).
Bằng cách thúc đẩy phục hồi nhanh (trong vòng dưới 4 tuần) và tăng tiết chất nhầy ở da, dẫn xuất nấm men giúp duy trì sức khỏe và hiệu suất sinh trưởng của cá trong suốt giai đoạn chuyển đàn. Tác động tích cực của YANG lên quá trình tiết chất nhầy và các đặc tính kháng khuẩn đã được ghi nhận trên nhiều loài cá khác nhau như cá vược, cá tráp và cá hồi Đại Tây Dương (Rawling và cộng sự, 2017, 2018; Leclercq và cộng sự, 2020). Các nghiên cứu khác cũng cho thấy YANG giúp tăng cường miễn dịch ở mang, da và ruột của cá hồi non (Pontefract và cộng sự, 2021), đồng thời cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa việc bổ sung YANG và phản ứng miễn dịch đường ruột (Rawling và cộng sự, 2019, 2021).
Thúc đẩy nhanh quá trình lành vết thương trên da cá
Việc chuyển cá, dù được thực hiện theo quy trình tốt, vẫn không thể tránh khỏi gây ra một mức độ tổn thương da và rối loạn lớp niêm mạc. Các nghiên cứu khoa học đã xem xét cụ thể tác động của YANG đối với khả năng làm lành vết thương da (Edirisinghe và cộng sự, 2023) đã sử dụng mô hình tổn thương da cơ học tiêu chuẩn. Trong thí nghiệm này, các phân đoạn nấm men đa chủng được bổ sung liên tục trước khi gây tổn thương mô, giúp thúc đẩy quá trình lành vết thương sớm (Hình 2). Việc bổ sung YANG giúp rút ngắn quá trình viêm và tăng tổng hợp mô hạt tại vị trí vết thương (được ghi nhận qua phân tích mô học – Hình 3). Việc vết thương khép miệng sớm có liên quan đến sự điều chỉnh hoạt động của một loạt gen liên quan đến miễn dịch niêm mạc và tái tạo mô tại vị trí bị tổn thương.
Hình 3. So sánh khả năng tái tạo mô hạt giữa cá bị thương không bổ sung, cá bổ sung dung dịch chứa β-glucan và cá bổ sung YANG (MsYF)
Kết luận
Chuyển cá là một bước quan trọng nhưng đầy rủi ro, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất nuôi và phúc lợi động vật. Là một phần trong quy trình chuyển đàn hợp lý, dẫn xuất nấm men dinh dưỡng YANG là một công cụ hiệu quả để hỗ trợ sức khỏe và khả năng phục hồi của cá, với các lợi ích đã được chứng minh rõ ràng trên hàng rào niêm mạc ruột và da khi cá đối mặt với các điều kiện khắc nghiệt. Ngoài ra, khả năng thúc đẩy nhanh quá trình lành vết thương da của YANG cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ cá phục hồi tốt hơn sau chuyển đàn và xử lý.
