Luôn có những tranh cãi về câu chuyện độ đạm trong thức ăn của tôm. Nhiều người cho rằng, tôm chỉ hấp thu được 35 – 36% đạm trong thức ăn nên việc cho ăn thức ăn giàu đạm quá sẽ không có lợi ích gì mà còn làm xấu đi môi trường ao nuôi (và dĩ nhiên cũng không tốt cho túi tiền người nuôi). Bằng chứng là ở Ecuador hay Ấn Độ – các nước dẫn đầu về sản lượng nuôi tôm – nông dân chỉ dùng thức ăn độ đạm 36 - 38%. Tỉ lệ thành công của họ cũng rất cao (Ecuador 80%), trong khi ở Việt Nam tỉ lệ thành công chỉ có 40%. Vậy câu hỏi đặt ra là có cần thiết cho tôm ăn thức ăn độ đạm cao hay không, khi một số công ty đã ra mắt loại thức ăn lên tới 42 – 45% độ đạm với giá thành cao hơn nhiều so với thức ăn đạm thấp? Cần phải xem xét nhiều yếu tố để có thể trả lời câu hỏi này.
Mô hình nuôi khác biệt
Ở Ecuador, nông dân nuôi ở mật độ thấp và nuôi tôm trong các vùng được quy hoạch nên tỉ lệ sống tương đối cao. Chế độ chăm sóc tôm cũng đơn giản hơn. Còn ở Việt Nam, với mật độ nuôi dày cùng với điều kiện về nguồn nước, diện tích nuôi,...chưa được tốt nên dĩ nhiên tôm cần một chế độ ăn uống khác.
Sự phát triển của di truyền và chọn giống
Những nghiên cứu về nhu cầu đạm của tôm thẻ được thực hiện cách đây hơn 30 năm. Khi đó, tôm chưa được chọn giống nên tốc độ phát triển không được như bây giờ (ngày xưa chỉ cần tăng trưởng/ngày đạt 0.18 – 0.22 g nhưng bây giờ phải tối thiểu 0.3g/ngày). Vậy nên việc nhu cầu đạm của tôm tăng dần theo thời gian cũng là điều dễ hiểu.
Chất lượng đạm và khả năng hấp thu
Cần phân biệt rõ đạm dễ tiêu hóa và đạm khó tiêu hóa. Một số loại thức ăn có độ đạm cao nhưng thực tế lượng đạm dễ hấp thu lại không nhiều. Đạm (protein) là các chuỗi dài khoảng từ vài chục đến vài ngàn acid amin nối với nhau bằng liên kết peptide. Những protein mạch ngắn sẽ dễ hấp thu hơn các protein mạch dài. Có nhiều phương pháp để cắt các mạch peptide giúp protein về dạng dễ tiêu hóa hơn, ví dụ như thủy phân. Ngoài ra, nguồn gốc của đạm cũng liên quan đến khả năng hấp thu và tiêu hóa của tôm. Ví dụ, đạm có nguồn gốc động vật sẽ dễ tiêu hóa và đắt tiền hơn so với đạm thực vật. Vậy nên, đánh giá chất lượng thức ăn là nên đánh giá tỉ lệ đạm dễ hấp thu, để chọn loại thức ăn có tỉ lệ đạm phù hợp.
Khi nào cho tôm ăn thức ăn đạm cao
Tôm nhỏ có nhu cầu đạm cao hơn tôm lớn. Do vậy, trong các line thức ăn, thức ăn tôm nhỏ sẽ có độ đạm cao hơn thức ăn tôm lớn (có người sử dụng thức ăn tôm sú cho tôm nhỏ vì độ đạm cao). Nhưng ở tôm thẻ, có những giai đoạn mà tôm sẽ tăng trưởng mạnh, gọi là tăng trưởng bù. Khi tôm gặp điều kiện bất lợi (thời tiết, môi trường không phù hợp, mật độ cao,...) tôm sẽ hạn chế tăng trưởng, nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi trở lại thì tôm sẽ lớn rất nhanh, bù lại những lúc bị hạn chế. Những giai đoạn này tôm lớn cũng cần thức ăn có độ đạm cao để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng mạnh. Tôm lớn nhanh hơn, ăn ít thức ăn hơn (do lượng đạm cao sẵn) sẽ giúp giảm FCR
Tuy nhiên, không phải lúc nào bổ sung thức ăn đạm cao cho tôm cũng là tốt. Như đã nói từ đầu, khả năng hấp thu đạm của tôm khá hạn chế, nên nếu lạm dụng thức ăn đạm cao sẽ gây ra nhiều hệ lụy bao gồm sức khỏe đường ruột của tôm và môi trường nước ao nuôi. Khi đó phải cần tốn thêm nhiều chi phí để giải quyết các vấn đề đó. Nên nhớ, chỉ cần môi trường sạch sẽ thông thoáng và sức khỏe ổn định thì tôm vẫn có thể đạt tốc độ lớn tốt.
Có thể sử dụng thức ăn có độ đạm thấp 36 – 38% rồi bổ sung thêm đạm dễ hấp thu tùy thích. Lựa chọn những dạng như đạm thủy phân hoặc acid amin sẽ mang lại kết quả tốt nhất.
Hoàng Tấn Phát
