BAP đổi luật chơi: toàn cảnh SPS 6.0, Feed Mill 3.3 và chương trình Cụm mới

Hai kỳ trước trả lời câu hỏi "GSA là ai". Kỳ này là bản đồ chi tiết những gì đang thay đổi: một tiêu chuẩn chế biến viết lại toàn bộ, một tiêu chuẩn thức ăn có lộ trình đến 2030, một chương trình chứng nhận mới cho trại nhỏ — và những hạn chót rất cụ thể.

01SPS 6.0 — tiêu chuẩn nhà máy chế biến viết lại theo kiểu "1 lõi + 10 module"

Tiêu chuẩn Nhà máy Chế biến Thủy sản (SPS) 6.0 có hiệu lực từ 5/11/2025 — tiêu chuẩn ra mắt từ 2004, áp dụng cho cả thủy sản nuôi lẫn khai thác tự nhiên. Bản 6.0 cải thiện hiệu quả đánh giá, hỗ trợ đơn vị chế biến hàng khai thác tự nhiên, tùy chỉnh theo điều kiện từng đơn vị, viết nhất quán với GFSI và SSCI. Cấu trúc mới: một bộ điều khoản cốt lõi cho tất cả + 10 module — trong đó Trách nhiệm xã hội (2A) là bắt buộc, các module còn lại chọn theo phạm vi sản xuất (theo công bố trên bapcertification.org).

Phần lõi có 4 điều khoản mới: thủy sản sống chỉ được mua từ nguồn thương mại được cấp phép, thu hoạch hợp pháp (1.1.1.8); nước không uống được phải tách biệt, đường ống đánh dấu rõ (3.11.9); phải có thủ tục thiết kế — phát triển sản phẩm mới (3.16.3); phụ phẩm rắn làm nguyên liệu biển/thức ăn vật nuôi phải theo quy định thức ăn (5.2.2.1).

Kèm 11 điều khoản chỉnh sửa: QMS thêm Văn hóa an toàn thực phẩm (2.1.1); đánh giá hiệu quả đào tạo HACCP (2.4.3); đánh giá nguy cơ hợp chất cấm (3.2.1); thẩm tra vệ sinh gồm Listeria spp đường cống + SPC, Enterobacteriaceae (3.9.4); giảm kiểm kim loại nặng nước/nước đá từ 2 xuống 1 mẫu/năm (3.11.1, 3.11.4); giảm Coliform từ hằng tuần xuống hằng tháng (3.11.2, 3.11.7); kế hoạch lấy mẫu theo nguy cơ (4.4.1); không dùng phòng thí nghiệm chưa được công nhận (4.5.1); hành động giải quyết khi vượt ngưỡng (4.5.2). Chỗ ít rủi ro được nới, chỗ nhiều rủi ro siết — đúng tinh thần đánh giá theo nguy cơ.

02Mười module — nhà máy nào cần module nào?

Thực phẩm ăn liền (RTE) — module mới, 20 điều khoản (RTE1–RTE20), 12 điều khoản mới. Giảm nhiễm chéo cho sản phẩm ăn ngay không nấu lại: sashimi, surimi, ghẹ thanh trùng, cá hun khói nóng/lạnh, sản phẩm axit hóa, ướp muối. Nội dung mới: khử trùng nước làm mát, kiểm soát yếu tố hỗ trợ Listeria monocytogenes, đồ bảo hộ và giày dép riêng khu RTE, giặt ủi, đào tạo bảo trì, giám sát môi trường gồm Listeria, SOP ngăn mầm bệnh, vệ sinh cá nhân.

Phúc lợi động vật — bắt buộc với nhà máy tiếp nhận động vật thủy sản sống, giết mổ tại nhà máy; 11 điều khoản (AW1–AW6): SOP vận chuyển bảo đảm phúc lợi (AW1); nhật ký vận chuyển mỗi lần giao, lãnh đạo xem xét tối thiểu hằng tuần (AW2); SOP lưu giữ động vật sống + hành động khắc phục (AW3); SOP giết mổ, xác minh hiệu quả gây ngất (AW4–AW5); mọi công nhân vận chuyển — gây ngất — giết mổ phải được đào tạo, văn bản hóa (AW6).

Trách nhiệm xã hội — hai lựa chọn: 2A bắt buộc, hoặc 2B nâng cao (ESM) — đánh giá bổ sung tùy chọn về hệ thống quản lý và thực hành cho người lao động, để nhà máy được ghi nhận vì đi xa hơn. Thực phẩm axit thấp (đồ hộp pH > 4,6, Aw > 0,85): 9 điều khoản kiểm soát Clostridium botulinum, Listeria monocytogenes. Gia công thuê ngoài: 12 điều khoản (OSP1–OSP11) — phi lê, đóng gói, cấp đông, lưu kho, rút xương thuê ngoài đều thuộc phạm vi; sản phẩm phải quay về cơ sở chính và nằm dưới kiểm soát toàn diện. Duy trì nhận diện sản phẩm: PIP1–PIP10 cho cơ sở tuyên bố nhiều sao BAP; mới: PIP7 truy xuất xuôi — ngược sản phẩm có sao, PIP10 sản phẩm bị loại trừ không dùng logo BAP. Xả nước thải (Effluent Discharge) cho đơn vị tự xử lý nước thải; và Môi trường cho nhà máy hàng khai thác tự nhiên ở xa, cách ly: 15 điều khoản + bảng thông số nước thải, tính cả tàu chế biến.

03Module Kiểm nghiệm — thay đổi lớn nhất: Việt Nam vào nhóm "nguy cơ cao"

Kiểm nghiệm sản phẩm chuyển sang xếp hạng theo nguy cơ: Low — Elevated — High, theo 4 tiêu chí: tình trạng chứng nhận (mới/tái), vị trí địa lý, tuân thủ pháp lý/cưỡng chế, kết quả kiểm nghiệm. Phụ lục 1 hướng dẫn kiểm nghiệm; GSA trực tiếp đánh giá nguy cơ.

Đơn vị ở vùng sản xuất quy mô lớn có dùng kháng sinh, hoặc quốc gia nhiều lô hàng bị US FDA từ chối — đặc biệt đơn vị đăng ký mới tại Trung Quốc, Ai Cập, Ấn Độ, Indonesia, Mexico, Thái Lan hay Việt Nam — xếp mức Elevated. Từng dính Danh sách Từ chối của US FDA (vi khuẩn gây bệnh, kháng sinh cấm, histamin) trong 12 tháng: mức High. Không đạt 3 lần kiểm liên tiếp: đình chỉ. Elevated và High: kiểm dư lượng hóa chất, vi sinh gây ngộ độc là bắt buộc. Hồ sơ dùng thuốc sạch từ ao nuôi là tấm khiên rẻ nhất.

04Feed Mill 3.3 — nhà máy thức ăn và lộ trình 75 — 90 — 100%

Phiên bản 3.3 công bố 8/9/2025, hiệu lực 17/11/2025, nộp hồ sơ qua Prism. Cấu trúc 7 phần giữ nguyên; thay đổi dồn vào các điều khoản 4.5–4.11 (bền vững nguyên liệu chính: bột cá, dầu cá, đậu nành, dầu cọ) và 7.3 (truy xuất).

Bột cá, dầu cá từ khai thác tự nhiên: tối thiểu 75% (cân bằng khối lượng) phải có chứng nhận được GSSI công nhận và/hoặc theo Tiêu chí Marin Trust; 90% từ năm 2028; 100% từ năm 2031 (4.5 — khớp công bố chính thức của GSA). Phần chưa đạt phải từ Chương trình Cải thiện Nghề cá (FIP) đang hoạt động, được phê duyệt — Marin Trust, MSC IP, FisheryProgress.org (4.6); đến 1/7/2027 còn thiếu thì phải có bằng chứng tham gia tích cực FIP (4.7). Phụ phẩm: loài không bị đe dọa, khai thác hợp pháp (4.8).

Đậu nành: ít nhất 50% theo cân bằng khối lượng từ nguồn ProTerra, RTRS, SSAP hoặc chuẩn đối chuẩn FEFAC (4.10); từ 1/1/2026 phải cam kết văn bản mua đậu nành 100% chứng nhận hoặc xác nhận DCF — không phá rừng, không chuyển đổi đất (4.10.1). Dầu cọ: chứng nhận RSPO (4.11). Hồ sơ truy xuất 7.3: loại nguyên liệu, loài và khu vực FAO, ngày nhập, nhà cung cấp, cơ sở sản xuất, hoạt động dỡ hàng, khối lượng, kích thước lô.

05Chương trình Cụm 1.3 — trại nhỏ có cửa lớn

Ban hành 28/8/2025, thay phiên bản 1.2 từ 2019. Ba lựa chọn: độc lập (10 trại = 10 hồ sơ, nhiều đợt đánh giá, tốn kém); cụm — một tổ chức tài trợ (hợp tác xã, doanh nghiệp đầu chuỗi) điều phối: một tổ chức chứng nhận, một đánh giá viên, một đợt đánh giá cho cả cụm, không bắt buộc QMS chung; nhóm — có thực thể Nhóm, Người quản lý, QMS chung và đánh giá nội bộ, số thành viên đánh giá thực địa giảm mạnh theo công thức căn bậc hai, phù hợp mọi quy mô, loài, phương pháp nuôi.

Thay đổi của 1.3: bỏ checklist riêng; phải cung cấp tên người quản lý/chủ sở hữu từng đơn vị; bỏ ngoại lệ số lượng đơn vị tối đa trong cụm; nộp ranh giới cơ sở (tệp KMZ); bỏ ngoại lệ riêng cho cụm động vật thân mềm; yêu cầu năng lực điều phối viên cụm — tổ chức, giao tiếp, tiếng Anh, giải quyết vấn đề.

06Prism và cam kết thức ăn có trách nhiệm

Hiện chỉ nhà máy chế biến và nhà máy thức ăn nộp hồ sơ qua nền tảng trực tuyến Prism; từ 14/10/2026, toàn bộ trại nuôi độc lập (cá có vây, giáp xác), trại nhuyễn thể và trại giống phải nộp hồ sơ tái chứng nhận qua Prism — chỉ áp dụng cho cơ sở độc lập, cụm và nhóm chuyển đổi sau. GSA cũng ra mắt trang "Cam kết về Thức ăn có Trách nhiệm" tập hợp định hướng nguyên liệu bền vững.