Một tiêu chuẩn BAP ra đời như thế nào — và ai kiểm tra người ra tiêu chuẩn?

Một câu hỏi rất thực tế mà doanh nghiệp hay đặt ra trước khi theo một bộ chứng nhận: ai viết ra các tiêu chuẩn đó, và lấy gì bảo đảm chúng không phải luật chơi do một nhóm lợi ích tự đặt? Phần tiếp theo trong bài trình bày của CEO Mike Kocsis trả lời thẳng câu hỏi này — và đây có lẽ là phần đáng đọc kỹ nhất với những ai còn xem chứng nhận là "con tem mua được".

01Sáu bước để một tiêu chuẩn được ban hành

Ông Kocsis mô tả quy trình phát triển tiêu chuẩn của GSA là "minh bạch và bao trùm", với sáu bước nối tiếp. Trước hết, dự thảo được soạn bởi một ủy ban kỹ thuật gồm các chuyên gia. Bản thảo đó phải qua vòng rà soát của ủy ban giám sát tiêu chuẩn — một cấp độc lập với nhóm soạn thảo. Kế đến là bước ít tổ chức nào dám làm: công bố lấy ý kiến công khai trong 60 ngày, nghĩa là bất kỳ ai — người nuôi, nhà máy, nhà khoa học, tổ chức phi chính phủ — đều có quyền góp ý vào nội dung tiêu chuẩn. Mọi góp ý sau đó được xem xét và bản tiêu chuẩn được chỉnh sửa tương ứng, rồi mới trình Hội đồng Quản trị GSA phê duyệt cuối cùng. Và ngay cả khi đã được duyệt, tiêu chuẩn còn có giai đoạn triển khai một năm để doanh nghiệp kịp thích ứng trước khi bị đánh giá theo chuẩn mới.

02Người ra tiêu chuẩn cũng bị chấm điểm

Điểm thứ hai ông Kocsis nhấn mạnh: các tiêu chuẩn của GSA được đối chuẩn (benchmark) bởi các tổ chức bên thứ ba quốc tế — tức GSA không tự chấm bài của mình. Trên slide là ba cái tên bảo chứng: GFSI (Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu) và SSCI (Sáng kiến Chuỗi cung ứng Bền vững) — cả hai thuộc Diễn đàn Hàng tiêu dùng toàn cầu (The Consumer Goods Forum), nơi quy tụ các nhà bán lẻ và thương hiệu thực phẩm lớn nhất thế giới — cùng GSSI (Sáng kiến Thủy sản Bền vững Toàn cầu).

Đó là lý do mạng lưới chứng nhận mà kỳ 1 đã điểm qua — 3.223 trại nuôi, 563 nhà máy chế biến, 364 trại giống, 158 nhà máy thức ăn và 16 tàu — có giá trị như một "hộ chiếu" đi qua nhiều thị trường: đằng sau con tem là một quy trình mà cả người trong ngành lẫn bên thứ ba đều soi được.

03Được chính thị trường lớn nhất thế giới công nhận

Nếu GFSI, GSSI và SSCI là ba "giám khảo" kỹ thuật, thì slide tiếp theo ông Kocsis trình chiếu — "Marketplace Endorsement" — mới là bằng chứng người mua thực sự nhìn thấy hằng ngày. Đó là một bảng kín logo hàng trăm nhà bán lẻ, chuỗi siêu thị, dịch vụ thực phẩm và nền tảng thương mại toàn cầu công khai công nhận chứng nhận của GSA khi thu mua thủy sản. Nhìn lướt qua, có thể nhận ra ngay những cái tên quen thuộc với bất kỳ ai từng làm hàng xuất khẩu: Amazon, Walmart, Tesco, ASDA, ALDI, Ahold Delhaize, Sainsbury's, Waitrose, Kroger, Publix, Target, Meijer, Mercadona, Metro, Sysco, US Foods, Gordon Food Service, Bidfood, Sodexo, Compass Group, HelloFresh, Red Lobster — cùng nền tảng thương mại điện tử Tmall (天猫) của Trung Quốc.

04Trên cùng sân khấu với Walmart, ALDI, Red Lobster — có một cái tên Việt Nam

Ông Kocsis khép phần trình bày bằng lời mời tới sự kiện thường niên lớn nhất của GSA: Responsible Seafood Summit, diễn ra tại Bangkok, Thái Lan, từ 21–24/9/2026, với thông điệp "Connect. Collaborate. Commit." — chính là hội nghị thuộc nhánh đào tạo mà kỳ 1 đã nhắc tới.

Slide giới thiệu chương trình cho thấy hai điều đáng chú ý. Thứ nhất, trong danh sách lãnh đạo ngành thủy sản lên sân khấu chia sẻ cách ứng phó với biến động thị trường, có Tâm Nguyễn — Giám đốc điều hành Vĩnh Hoàn — đứng cùng CEO Thai Union (Thiraphong Chansiri), CEO Omarsa (Sandro Coglitore) và Chủ tịch UMIOS (Daisuke Yasuda). Thứ hai, phần "gặp gỡ nhà lãnh đạo thị trường" xướng tên hàng loạt nhà mua lớn: Walmart, ALDI, Waitrose, JCCU, Bidfood, Red Lobster, Captain D's, Melco, voco, Nichirei, Nissui và nhiều đơn vị khác.

05Bài học không chỉ dành cho chuyện xuất khẩu

Quy trình sáu bước của GSA gợi một chuẩn mực đáng tham khảo cho bất kỳ ai làm tiêu chuẩn, quy trình trong ngành thủy sản Việt Nam — từ quy trình nuôi của một hợp tác xã đến tiêu chuẩn nội bộ của một doanh nghiệp: soạn bởi người có chuyên môn, có cấp rà soát độc lập, mở cho người thực hành góp ý, và có thời gian chuyển tiếp đủ để ao nuôi kịp điều chỉnh. Minh bạch không làm tiêu chuẩn yếu đi — nó là thứ khiến người ta tin và tự nguyện đi theo.